Ontdek alles over mantelzorg en hoe de Wmo u kan ondersteunen

Mantelzorg is een term die vaak wordt gebruikt, maar wat betekent het precies? En welke rol speelt het in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)? In dit artikel beantwoorden we uw vragen over mantelzorg.

Wat is mantelzorg?

Mantelzorg is zorg die vrijwillig wordt verleend door familieleden, vrienden of buren aan iemand die hulp nodig heeft. Deze zorg kan variëren van praktische ondersteuning bij dagelijkse activiteiten, zoals boodschappen doen en maaltijden bereiden, tot emotionele steun en medische zorgtaken, zoals het toedienen van medicatie. Mantelzorg komt voort uit een bestaande sociale relatie en wordt niet betaald. Het is een belangrijke vorm van ondersteuning die bijdraagt aan de kwaliteit van leven van de zorgvrager en de druk op professionele zorgverleners vermindert.

Regels rondom mantelzorg

In Nederland zijn de rechten en ondersteuning van mantelzorgers vastgelegd in verschillende wetten en beleidsregels. Een belangrijke wet op dit gebied is de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).

Artikel 1.1.1. van de Wmo geeft de definitie van mantelzorg: hulp ten behoeve van zelfredzaamheid, participatie, beschermd wonen, opvang, jeugdhulp, het opvoeden en opgroeien van jeugdigen en zorg en overige diensten als bedoeld in de Zorgverzekeringswet, die rechtstreeks voortvloeit uit een tussen personen bestaande sociale relatie en die niet wordt verleend in het kader van een hulpverlenend beroep.

De Wmo verplicht gemeenten om ondersteuning te bieden aan mantelzorgers. Deze ondersteuning kan bestaan uit respijtzorg, waarbij de mantelzorger tijdelijk wordt ontlast van zijn of haar zorgtaken. Dit kan bijvoorbeeld door middel van dagbesteding voor de zorgvrager of tijdelijke opvang. Ook kunnen mantelzorgers soms een vergoeding krijgen voor de geboden ondersteuning. Gemeenten hebben eigen regels voor deze ondersteuning, en wat precies wordt aangeboden kan per gemeente verschillen.

Mantelzorg vs. gebruikelijke zorg

De begrippen mantelzorg en gebruikelijke zorg worden vaak door elkaar gebruikt, maar er zijn belangrijke verschillen. Mantelzorg betreft onbetaalde zorg die langdurig en intensief wordt gegeven en voortvloeit uit een sociale relatie. Gebruikelijke zorg daarentegen is de dagelijkse zorg die huisgenoten of familie aan elkaar geven, zoals het klaarmaken van maaltijden of het helpen met huiswerk. Het gaat dan om hulp die naar algemeen aanvaarde opvattingen in redelijkheid mag worden verwacht.

Gemeenten kijken eerst of de gevraagde ondersteuning als gebruikelijke zorg kan worden gezien voordat ze extra ondersteuning bieden vanuit de Wmo. Als de hulp als gebruikelijke zorg wordt beschouwd, komt iemand niet in aanmerking voor aanvullende ondersteuning.

Onderzoek door de gemeente

Wanneer een voorziening wordt aangevraagd, moet de gemeente ook onderzoeken of er sprake is van mantelzorg. Dit betekent dat de gemeente moet nagaan of de zorg langdurig en intensief is en verder gaat dan wat normaal gesproken in een huishouden verwacht mag worden. Mantelzorg wordt in principe vrijwillig verleend, maar de intensiteit en duur van de zorg moeten goed in kaart worden gebracht, evenals de belastbaarheid van de mantelzorger. Als er sprake is van overbelasting van de mantelzorger, kan de gemeente een voorziening toekennen, zoals tijdelijke overname van zorg of respijtzorg.

Mantelzorg kan niet verplicht worden gesteld

Mantelzorg is vrijwillige ondersteuning en kan niet verplicht worden gesteld door de gemeente. Dit is al meerdere malen door de Centrale Raad voor Beroep bevestigd.

Een voorbeeld is de uitspraak van 17 januari 2017 (ECLI:NL:CRVB:2017:17). Hierin oordeelde de Centrale Raad van Beroep dat: “De mate waarin het lukt om een beroep te doen op mantelzorgers en of personen uit het sociale netwerk van de cliënt is (…) in de eerste plaats afhankelijk van de persoonlijke omstandigheden en de mate waarin zij bereid en in staat zijn ondersteuning te bieden (…) Van enige vorm van dwang kan daarbij geen sprake zijn”.

De Centrale Raad van Beroep benadrukte in deze uitspraak dat mantelzorg voortvloeit uit een sociale relatie en vrijwillig moet zijn. Bovendien mag de gemeente niet verwachten dat het sociale netwerk verplicht is om ondersteuning te bieden waar mogelijk. Dit betekent dat hoewel de gemeente kan onderzoeken of er mantelzorg beschikbaar is, zij niemand kan dwingen om deze zorg te verlenen.

Praktische ondersteuning voor mantelzorgers

Naast de wettelijke kaders zijn er diverse praktische voorzieningen beschikbaar om mantelzorgers te ondersteunen. Mantelzorgers kunnen gebruikmaken van informatie- en adviespunten, zoals MantelzorgNL of Zorgbelang Nederland, waar zij terecht kunnen voor vragen over zorg, regelgeving en ondersteuningsmogelijkheden. Ze kunnen ook een beroep doen op een mantelzorgmakelaar voor hulp bij het aanvragen van zorg en voorzieningen. Daarnaast is er soms tijdelijke ondersteuning thuis mogelijk, zoals respijtzorg, waarbij de mantelzorger tijdelijk wordt ontlast van zijn of haar zorgtaken.

Conclusie

Mantelzorg is een belangrijke vorm van ondersteuning die bijdraagt aan de kwaliteit van leven van de zorgvrager en de druk op professionele zorgverleners vermindert. Het is essentieel dat mantelzorgers voldoende ondersteuning en waardering krijgen. Gemeenten moeten goed onderzoeken of er sprake is van mantelzorg en of deze wel aansluit op de persoonlijke omstandigheden van de hulpvrager.

Hulp van JUROP

Als u vragen heeft of een besluit van de gemeente heeft ontvangen, kan JUROP u bijstaan met advies of juridische bijstand bij procedures. Neem contact op via het contactformulier, laat een terugbelverzoek achter of stuur een email naar info@jurop.nl.